WYMAGANIA MATERIAŁOWE Z PRZEDMIOTU HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, KŁ. IV

 

Treści programowe

 

Dział I: Historia wokół nas

1. Dzień dobry historio !

2. Źródła historyczne

3. Pismo i materiały pisarskie

4. Ziemia księgą przeszłości

5. Zabytki i ich ochrona

6. W muzeum

Wymagania materiałowe

Dopuszczający: uczeń wie kto tworzy historię, czym są źródła historyczne, potrafi wyjaśnić pojęcia: archeologia, wykopaliska, muzeum, wie kim jest archeolog, zna materiały pisarskie, potrafi wymienić kilka typów muzeów (wojskowe, archeologiczne, historyczne)

Dostateczny: jw., ponadto potrafi wyjaśnić czym jest historia, dzieli źródła na pisane i materialne (podać przykłady), wie jakie źródła można odkryć podczas wykopalisk, wskazać różnorodność form ochrony zabytków (skanseny, archiwa, biblioteki), potrafi wymienić zadania muzeum i pracowników muzeum, różne rodzaje pisma i materiały pisarskie

Dobry:   jw.,   nadto   wskazać   przyczyny   i   skutki   wydarzeń (konstruowanie odpowiedniego pytania, przyczyna- dlaczego?, kto?, skutek- z jakim skutkiem?,  potrafi : rozpoznać materiały pisarskie, opowiedzieć o pracy archeologa, wyjaśnić rolę muzeów ,

Bardzo dobry, jw., potrafi wyjaśnić różnice miedzy źródłami pisanymi np. rocznikiem, kroniką, dokumentami, dlaczego zabytki podlegają ochronie, objaśnić powiązania między historią a archeologią, wie dlaczego archeologia jest nauką wspomagającą historię, potrafi zaprezentować własną ekspozycję na zorganizowanej w klasie wystawie, np. znaczków pocztowych,

Celujący: jw.. przedstawić własną opinię o zwiedzanej ekspozycji

muzealnej, przedstawić okoliczne muzea, skanseny etc., omówić znane prace wykopaliskowe z regionu

 

Dział II: Moja mała historia

1. Moja mała historia

2. Historia mojej rodziny i rodu

3. Tworzenie drzewa genealogicznego

4. Pamiątki po moich przodkach

5. Skąd nasz ród

6. Różnorodność krajobrazu i regionów Polski

7. Legendarne początki państwa polskiego

8. Miejsca, które warto zobaczyć i zapamiętać – polskie zabytki.

Dopuszczający:   uczeń   potrafi   wymienić   najważniejsze   fakty swojego życia, pamiątki rodzinne, rozumie znaczenie pojęć rodzina, pamiątka historyczna,  potrafi wskazać  Polskę  na mapie,  wyjaśnić  pochodzenie nazwy Polska, zna symbole narodowe, zna tytuł hymnu Polski i kolory flagi polskiej

Dostateczny: jw., wyjaśnić znaczenie uzyskania pełnoletności, wyjaśnić związki rodzinne  na  przykładzie   własnej   rodziny, zgromadzić informacje o swoim rodzie, znać pojecie genealogia i potrafi wykonać drzewo genealogiczne, zna pojęcia: społeczeństwo, legenda, ród, potrafi zebrać informacje o własnych pamiątkach rodzinnych, wymienić państwa sąsiadujące z Polską, wie kim był Józef Wybicki, zna nazwy plemion polskich, czyta ze zrozumieniem legendy

Dobrv: jw., poprawnie posługiwać się pojęciem społeczeństwo, wie jak wyglądają herby, potrafi wyjaśnić pojęcie naród i plemię, potrafi opowiedzieć o pochodzeniu hymnu (znać tekst), i określić znaczenie symboli narodowych, wie w której krainie historyczno-geograficznej mieszka, wskazuje na mapie państwa sąsiadujące z Polską, potrafi opowiedzieć legendę o pochodzeniu Polski, zna oznaczenia obiektów zabytkowych i wie na jakiej liście znajdują się najważniejsze zabytki (UNESCO), potrafi zauważyć podobieństwa pomiędzy nazwami plemion i nazwami krain historyczno-geograficznych

Bardzo dobry: jw., wskazać na mapie siedziby dawnych plemion polskich, wskazać prawa i obowiązki członków rodziny, przedstawić krainy geograficzno-historyczne Polski i wskazuje je na mapie, potrafi wyjaśnić znaczenie i rolę herbów, omówić rolę jaką mogą pełnić zabytki, wie jakie zabytki polskie znajdują się na liście UNESCO, potrafi przyporządkować stroje ludowe do różnych regionów polskich.

Celujący: j w., zebrać materiały i na ich podstawie odtworzyć najważniejsze wydarzenia ze swojego życia, zaprezentować w sposób ciekawy historie swojego rodu, ciekawa pamiątkę, wskazując na jej powiązania z ważnymi wydarzeniami historycznymi, prowadzić samodzielne poszukiwania pamiątek rodzinnych.

 

Dział III: Historia mojego regionu

1.Historia mojej miejscowości i osiedla

2.Legendy mojej miejscowości i regionu

3.Czym szczyci się moja miejscowość, mój region

4. Kultura ludowa mojego regionu

Dopuszczający: zna pojęcie gwara, potrafi wskazać na mapie miasto w którym mieszkam a na mapie miasta  swoje Osiedle – Helenka, nazwać region w którym mieszka, zna patrona miasta, potrafi wymienić kilka ciekawych miejsc w swojej miejscowości i w pobliżu swojego miejsca zamieszkania, zna kilka dań regionalnych i słów gwarowych

Dostateczny: jw. , potrafi: wyjaśnić pochodzenie nazwy swojej miejscowości, czyta ze zrozumieniem legendy o swoim mieście, zna herb i flagę Zabrza (barwy), wie kim był patron miasta,

Dobry: jw. wie jak kiedyś nazywała się jego miejscowość, wie w którym roku Helenka stała się częścią Zabrza (1954 r.), zna symbolikę herbu, znaczenie wyrażeń gwarowych, zespoły ludowe, wie jak pierwotnie nazywało się osiedle w którym mieszka

Bardzo dobry: jw., zna najważniejsze wydarzenia z historii swojej miejscowości i wie jaką rolę pełniły w historii, potrafi opowiedzieć legendę dotyczącą swojej miejscowości, zebrać informację na temat potraw regionalnych

Celujący: jw., potrafi ukazać wkład miejscowości w historię swojego regionu, zaplanować trasę wycieczki do ciekawych miejsc w swoim mieście bądź osiedlu i opowiedzieć o tych miejscach (może być w formie plakatu)

 

Dział VI: Czas w historii

1. Jak dawniej ludzie mierzyli czas

2. Obliczanie czasu minionych wydarzeń

3. Który to wiek

Dopuszczający: uczeń zna jednostki podziału czasu (zegarowe i kalendarza)i przyrządy do mierzenia czasu, odróżnia dawne i współczesne czasomierze, potrafi wskazać moment zapoczątkowujący naszą erę, uporządkować chronologicznie daty, posługuje się pojęciami era i wiek, oś czasu, potrafi odczytać skrót p.n.e., n.e.

Dostateczny: jw., zna nazwy przyrządów dawnych i współczesnych do określania czasu (klepsydra, zegar słoneczny), zna pojęcia: milenium, stulecie, tysiąclecie, wiek (określa ich czas trwania),określa wiek podanego wydarzenia i zapisuje go rzymską cyfra.

Dobry: jw., nadto oblicza ile czasu upłynęło od różnych wydarzeń historycznych w obrębie naszej ery, przedstawia sposoby mierzenia czasu minionych wydarzeń przed wynalezieniem kalendarza i zegara.

Bardzo   dobry:  jw.,   oblicza  ile  czasu  upłynęło  od  różnych wydarzeń historycznych w obrębie naszej ery i okresu p.n.e., wskazuje związek powstania zegarów i kalendarzy z obserwacja przyrody oraz ruchem słońca i księżyca.

Celujący: j w., wykazuje się znajomością reform kalendarzowych kalendarz juliański i gregoriański) oraz systemów kalendarzowych innych cywilizacji.

 

 

 

 

 

 

 

Dział V: Pradzieje człowieka

1. Początki Ziemi

2. Najdawniejsi ludzie

3. Człowiek pierwotny uczy się życia

4. Dokonania człowieka pierwotnego

5. W Biskupińskiej osadzie

 

Dopuszczający: wie jak wygląda układ Słoneczny, że Ziemia to planeta a Słońce to gwiazda zna pojęcia: człowiek pierwotny, myślistwo, zbieractwo, potrafi rozpoznać i wskazać w wyglądzie człowieka cechy ludzkie i zwierzęce, wie gdzie żyli pierwsi przodkowie człowieka, wie z czego wykonywano narzędzia, jakie były pierwsze udomowione zwierzęta

Dostateczny: jw., potrafi nazwać pierwsze narzędzia rolnicze, przedstawić warunki życia człowieka pierwotnego, określić sposoby zdobywania pożywienia, przedstawić okoliczności odkrycia Biskupina, wskazać na mapie Biskupin, nazwać podstawowe narzędzia koczowników i ludzi osiadłych, materiał, z którego je wykonano, opisać wygląd osady. Wskazać na  mapie  tereny, na których pojawił się człowiek pierwotny

Dobry: jw., potrafi uporządkować nazwy epok (kamienia, brązu i żelaza) i wyjaśnić ich nazwy, przedstawić zajęcia mieszkańców Biskupina, opisać przejście do osiadłego trybu życia, scharakteryzować znaczenie umiejętności uzyskania ognia, opisać pierwsze wynalazki (ogień, łuk, narzędzia).

Bardzo dobry: jw.. opowiedzieć o wierzeniach mieszkańców Biskupina, znaczenie odkrycia osady w Biskupinie, przedstawić przyczyny wprowadzenia podziału pracy i handlu wymiennego, przedstawić wpływ odkryć na zmianę sposobu życia człowieka, rola sztuki i hodowli w życiu człowieka rozumnego,

Celujący:   jw. przedstawić   znaczenie   pracy   w   życiu   ludzi pierwotnych i współczesnych, przygotować folder zapraszający do zwiedzenia Biskupina, wie w jaki sposób uzyskiwano brąz i żelazo

 

Dział  VI:  Życie  codzienne  w dawnej Polsce i współcześnie

1. W kręgu władców X-XII w.

2. W grodzie i na podgrodziu X-X1I w.

3. W murach klasztornych X-XV w.

4. Poznajemy zakony naszego regionu

5. Miasto Xlll -XV w.

6. Życie codzienne w średniowiecznym mieście (mieszkańcy średniowiecznego miasta).

7. Zamki możnych rycerzy XIV-XVI w.

8. Budowle obronne naszego regionu

9. Wśród polskiej szlachty XVI-XVIII w.

10. W pałacach magnackich XVII-XVIII w.

11. Pałace i dworki szlacheckie naszego regionu

12. Wieś polska w XVII w. (wygląd i organizacja wsi, obowiązki i zajęcia chłopów)

13. Wiek XIX - wiekiem pary.

14. Cywilizacja XX w. – wiek atomu i podboju kosmosu

 

 

Dopuszczający: uczeń potrafi wymienić  insygnia koronacyjne i symbole władzy, wie kim był Mieszko, kiedy Polska przyjęła chrzest, jakie były zajęcia zakonników, czym zajmowali się rzemieślnicy, drużyna książęca, co to pasowanie, turnieje rycerskie, pańszczyzna, gdzie lokalizowano zamki gdzie powstawały z reguły grody, podgrodzia, kto zamieszkiwał gród, podgrodzia, kto mógł zostać rycerzem, potrafi: opisać wygląd zakonnika i strój rycerza, wyjaśnić słowa klasztor, zakon, gród i podgrodzie, potrafi wymienić kilka najsłynniejszych średniowiecznych miast polskich, wymienić kilka wynalazków XIX w. i XX w.,

Dostateczny: jw., opowiedzieć o funkcjonowaniu dworu książęcego (królewskiego), potrafi wymienić pierwsze urzędy i doradców władcy (wojewoda, kasztelan, rada monarsza), opisać strój rycerza i przedstawić jego cechy, gdzie lokowano miasta, nazwać towary rzemieślnicze, wskazać elementy obronne zamku, miasta, grodu, opowiedzieć o zajęciach szlachty, chłopów i magnaterii, mieszkańców grodu i podgrodzia, sposobie spędzania wolnego czasu, nazwać nowe grupy społeczne XIX w. (właściciele fabryk, robotnicy) scharakteryzować najistotniejsze wynalazki XX w., wie do czego służy maszyna parowa, wskazać na zmiany w wyglądzie miast i wsi w XX w..

Dobrv: jw., przedstawić znaczenie przyjęcia przez Polskę chrztu, potrafi wymienić pierwsze urzędy i doradców władcy (wojewoda, kasztelan, rada monarsza) , prawa i obowiązki władców, kto wchodził w skład rady monarszej, potrafi opisać wygląd zamku, dworku szlacheckiego, rezydencji magnackiej, chaty chłopskiej, wskazać na elementy obronne grodu, miasta, zamku, przedstawić funkcje grodu i podgrodzia, opisać układ miasta, przedstawić zajęcia wojewody, kasztelana, rady monarszej, zakonników, wskazać zawody rzemieślnicze współczesne i zanikające, rytuał wynalezieniem pasowania, opowiedzieć o wychowaniu  dzieci  w  rodzinach szlacheckich i magnackich, opisać ceremonię pasowania, porównać pałac magnacki i dworek szlachecki (wskazać   na   różny   poziom   finansowy   obu   grup),   omówić wynalazki o szczególnym znaczeniu dla człowieka,

Bardzo dobry: jw., wymienić najważniejsze urzędy na dworze władcy i ich zakres obowiązków, wskazać na zróżnicowanie społeczne mieszkańców grodu i podgrodzia, wyjaśnić pojęcie dokument lokacyjny, zlokalizować na mapie najważniejsze miasta średniowiecznej Polski, opowiedzieć o początkach organizacji zakonnej w Polsce, określić jej znaczenie, wyjaśnić pojęcie cech, przedstawić rolę herbów, przedstawić pozycję szlachty i magnatem w Polsce w XVII i XVIII w., wskazać źródła utrzymania szlachty i magnaterii. wymienić obowiązki chłopów wobec właściciela wsi, wymienić nazwy grup społecznych średniowiecznego miasta, przedstawić położenie chłopów oraz robotników doby industrializacji, wskazać na wpływ wynalazków XIX w. na życie mieszkańców miast i wsi, na przemysł i rolnictwo, wskazać na zmiany w życiu ludności w XX w., scharakteryzować zagrożenia płynące z postępu technicznego.

Celujący: jw., przedstawić znaczenie grodu jako ośrodka kulturalnego, gospodarczego i politycznego, wymienić znajdujące się w regionie miejsca dawnych grodów, budowli obronnych naszego regionu, przedstawić najpiękniejsze budowle klasztorne regionu, rezydencje szlachty i | magnaterii. przedstawić dodatkowe informacje do poszczególnych tematów, nie przewidziane w programie.

 

Galeria Portretów

1.Kazimierz III zwany Wielkim – król Polski (1333-1370).

2. Zawisza Czarny z Grabowa – najsłynniejszy rycerz średniowiecza.

3. Umiłowała naukę. O Marii Skłodowskiej – Curie  słów kilka.

4. Wielki Polak, postać wszechczasów – papież Jan Paweł II.

Dopuszczający: wie: kim były powyższe osoby, co wydarzyło się w 1364 r. i w 1978 r., kto uczestniczył w zjeździe w Krakowie, jakie są sposoby upamiętniania postaci Zawiszy Czarnego

Dostateczny: jw., potrafi: opowiedzieć o przebiegu zjazdu w Krakowie w 1364 r., o przebiegu turnieju rycerskiego na dworze Zygmunta Luksemburczyka, wskazać niebezpieczeństwa grożące naukowcom zajmującym się radiologią, przedstawić postać Jana Pawła II, przeczytać ze zrozumieniem tekst zamieszczony w podręczniku, wskazać innych polskich laureatów Nagrody Nobla.

Dobry: jw., potrafi przedstawić najważniejsze dokonania króla Kazimierza III, wyjaśnić znaczenie powiedzenia „na słowie harcerza polegaj jak na Zawiszy”, wskazać znaczenie nagrody Nobla dla ludzi nauki, cele papieskich podróży i pielgrzymek.

Bardzo dobry: jw., potrafi uzasadnić trafność przydomku króla Kazimierza III- „Wielki”., omówić postawę i wskazać cechy charakteru rycerza Zawiszy Czarnego, przedstawić dokonania Marii Skłodowskiej – Curie, przeanalizować materiał ilustracyjny zawarty w podręczniku wraz z wypowiedziami papieża Jana Pawła II.

Celujący: jw., napisać list do kapituły z prośbą o nadanie szkole imienia Marii Skłodowskiej (bądź innych wyżej wymienionych postaci) i uzasadnić wybór, list zaprezentować na forum klasy, zaprezentować dodatkowe informacje do poszczególnych tematów, nie przewidzianych w programie.

 

 

 

 

 

 

WYMAGANIA MATERIAŁOWE Z PRZEDMIOTU HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, KL. V

Treści programowe

Dział I: Życie społeczeństw starożytnych

1. Epoki w dziejach ludzkości

2. Jak mierzymy czas w historii

3. Prehistoria – nauka o życiu pierwszych ludzi

4. Narodziny pierwszych cywilizacji i państw

5. Praca podstawą cywilizacji starożytnych

6. W górzystych krajach śródziemnomorskich

7. W miastach starożytnych

8. Życie codzienne i rodzinne w Mezopotamii, Egipcie, Grecji i Rzymie

9. W szkole greckiej i rzymskiej

10. Niewolnictwo – życie niegodne człowieka

Wymagania materiałowe

Dopuszczający: uczeń potrafi: podać nazwy epok, wymienić cywilizacje starożytności, wyjaśnić termin cywilizacja, państwo, niewolnictwo, prehistoria, p.n.e., n.e., wymienić wielkie rzeki przepływające przez Egipt i Mezopotamie, największe miasta starożytne ,wie za pomocą jakich cyfr zapisujemy wiek i tysiąclecie potrafi scharakteryzować ogólnie główne cechy obyczajów poszczególnych cywilizacji, zna pojęcie balsamowanie, grobowiec, zna postać: Spartakusa,

Dostateczny: jw., potrafi wymienić państwa Cywilizacji Wschodu (Chiny, Egipt, Mezopotamia, Indie) i Cywilizacji Śródziemnomorskich ( Grecja, Rzym, Fenicja, Palestyna) uporządkować chronologicznie epoki, operować pojęciami np. akwedukt, forum, termy, sarkofag, gladiator; wyjaśnić krótko różnice między stylem życia w starożytności i współcześnie, wie dlaczego doszło do wybuchu powstania niewolników w Rzymie, kto mógł zostać niewolnikiem, potrafi wskazać na mapie: Egipt, Mezopotamie, Grecje, Rzym, Nil, Eufrat i Tygrys, wie z jakich materiałów budowali domy mieszkańcy Wschodu i i jak wyglądały ich stroje, ubór Greków i Rzymian

Dobry: jw., ponadto potrafi wskazać na mapie cywilizacje starożytne i metropolie starożytne, ponadto wskazać przyczyny i skutki wydarzeń (np. powstanie cywilizacji w określonych warunkach klimatycznych), scharakteryzować systemy edukacyjne Rzymian. Ateńczyków i Spartan, potrafi zaznaczyć na osi czasu wiek powstania Spartakusa, rozumie rolę wielkich rzek w powstaniu cywilizacji, potrafi opowiedzieć o szkole ateńskiej, rzymskiej i spartańskiej, wie na czym polegał system nawadniający.

Bardzo dobry: jw., wyjaśnić w krótkiej rolę niewolnictwa w systemie gospodarczym starożytności, wyjaśnić różnicę między starożytną a obecną formą rodziny, pozycją kobiet  i dzieci, scharakteryzować starożytną architekturę, wie co zaliczamy do składników materialnych i duchownych dorobku człowieka, rozumie znaczenie wyrażenia „wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”, przedstawić różnice w sposobie wychowywania, nauczania w Atenach  Sparcie i Rzymie oraz określić dobre i negatywne skutki określonej metody (szkoła ateńska, spartańska, rzymska), rozumie znaczenie wynalezienia pisma dla powstania cywilizacji.

Celujący:   jw.,   przedstawić   dodatkowe   informacje   własne, wykraczające poza materiał podręcznikowy, wykorzystując inną literaturę (np. pisma Mówią wieki, Wiedza i życie, National Geographic i in.)

Dział II: Bogowie i ludzie

1.  Mezopotamia i Egipt

2. Grecja i Rzym

3.  Mitologia

4. Chrześcijaństwo

5. Judaizm

Dopuszczający:, zna termin mitologia, sfinks, piramida, Biblia, jahwe, kapłani, Żydzi, poganie, chrześcijaństwo, Jezus z Nazaretu, zna jeden mit grecki lub rzymski (tzn. potrafi krótko podać jego treść), zna imiona kilku bogów greckich i rzymskich, wymieni przynajmniej po jednym z Bogów Egiptu i Mezopotamii, wie kto jest autorem Iliady i Odysei a także Eneidy, wie co było słabym punktem Achillesa, i dlaczego wybudowano konia trojańskiego

Dostateczny: jw., rozróżnić typy architektury sakralnej poszczególnych cywilizacji (na ilustracji), rozumieć kilka najważniejszych pojęć działu (Mojżesz, judaizm, Arka Przymierza, Konstantyn Wielki, wyrocznia, westalki, apostołowie, Góra Olimp) znać ogólnie treść eposów homeryckich, znać okoliczności powstania chrześcijaństwa, przypisać kilku najważniejszym bogom dziedziny życia, którymi się opiekowali, wie jak inaczej nazywano Troję (Ilion), wie jak inaczej określano naród żydowski, wie z jakich dwóch ksiąg składa się Biblia

Dobry: jw., poprawnie posługiwać się głównymi pojęciami, rozumieć znaczenie mitów w religijności starożytnej, wie czym różniły się wierzenia mieszkańców starożytnego Wschodu od religii Greków i Rzymian, wskazać na mapie Olimp, Troję, wie jaką rolę pełniły mity w życiu człowieka, jaką rolę pełnili kapłani w starożytnym Egipcie, rozumie symboliczne znaczenie „pięty Achillesowej”, „koń trojański”, potrafi opowiedzieć o prześladowaniach chrześcijan, wie z jakiej religii wywodzi się chrześcijaństwo, zna imiona domowych bóstw Rzymian, wie co łączy a co różni chrześcijan i Żydów

Bardzo dobry: j w., swobodnie posługiwać się także trudniejszym pojęciami, wyjaśnić przyczyny prześladowania chrześcijan i szerzenia się tej religii, znać treść eposów homeryckich i Eneidy, wyjaśnić zasady religijne starożytności, scharakteryzować architekturę sakralną, uczeń potrafi, wyjaśnić różnicę między politeizmem a monoteizmem, dostrzega różnice między rzeczywistością mitologiczną a historyczną, rozpoznaje na ilustracjach budowle charakterystyczne dla Egiptu i Mezopotamii.

Celujący: jw., ptrz. Dział I. zna dodatkowe informacje ( np. potrafi wymienić wielu bogów greckich czy też rzymskich, których nie ma w podręczniku i wie czym Ci bogowie się opiekowali zna wiele innych ciekawych mitów, potrafi je opowiedzieć na forum klasy)

Dział III: Dziedzictwo starożytności

1. Na dworze faraona i w demokratycznych Atenach

2. Ustrój republiki rzymskiej

3. Rozrywki (teatr, sport)

4. Architektura grecka i rzymska

5. Greccy filozofowie i rzymscy prawnicy

6. Dorobek materialny i naukowy cywilizacji Wschodu

7. Pismo, języki starożytne i współczesne

Dopuszczający: uczeń zna pojęcia: faraon, demokracja, Wielkie Dionizje, tragedia, komedia, koturny, despotyzm, igrzyska, olimpiada, kodeks, filozofia, pismo obrazkowe, hieroglify, pamięta kilka osiągnięć z okresu starożytności, potrafi narysować maskę noszoną przez aktorów starożytnych, rozróżnia formy rządów starożytnych potrafi je nazwać, wie, które gałęzie sportu mają antyczne korzenie, zna imiona choć kilku wybitnych ludzi starożytności, zna datę 776 r. p.n.e., potrafi wymienić kilku filozofów greckich

Dostateczny: j w., operuje głównymi pojęciami i rozumie je ( republika, cesarz, miasto – państwo, zgromadzenie ludowe, konsul, senat, trybun ludowy,) potrafi scharakteryzować różnice pomiędzy rządami w Egipcie a rządami w Grecji czy Rzymie, rozróżnić przykłady typowych budynków antycznych, potrafi wyjaśnić zasady rzymskie zapisane w podręczniku, wie, że podstawą alfabetu polskiego jest łacina, wie jaka jest różnica pomiędzy  pismem obrazkowym a alfabetycznym

Dobry: jw., wyjaśnić rolę igrzysk w Grecji, korzenie teatru, zna osiągnięcia naukowe antyku, wskazuje pozostałości łaciny i greki w naszym języku, potrafi opisać przebieg igrzysk olimpijskich, wie jakie konkurencje wchodziły w skład pięcioboju, potrafi pokazać Olimpie na mapie Grecji, wie kto mógł uczestniczyć w zgromadzeniu ludowym, potrafi wymienić najbardziej znane budowle w Grecji i Rzymie, potrafi omówić osiągnięcia cywilizacyjne z okresu starożytności, wie w jaki sposób powstało pismo alfabetyczne,

Bardzo dobry: jw., wskazać na analogie i różnice między współczesnością a starożytnością (sport, polityka, teatr), rozumie znaczenie filozofii  i  potrafi: podać   jej   najwybitniejszych przedstawicieli, prawidłowo operować pojęciami, przedstawić w zwartej wypowiedzi wkład starożytności w rozwój cywilizacji, omówić rolę igrzysk w życiu Greków, wie jaką rolę pełniło w Atenach zgromadzenie ludowe, potrafi omówić ustrój Rzymu posługując się poznanymi pojęciami, potrafi przedstawić znaczenie łaciny w średniowieczu, wie jakimi rozważaniami zajmowali się poznani filozofowie, wie jakie języki zaliczamy do języków romańskich,

Celujący: jw., ptrz. Dział I, wiedza wykraczająca poza materiał, dodatkowo przeczytane pozycje książkowe,

 

 

 

 

 

 

Dział IV: Wizerunek średniowiecznej Europy - Polska średniowieczna

1. Upadek Imperium Romanum

2. Narodziny nowej epoki średniowiecza, kształtowanie się państw w Europie Zachodniej

3. Religie średniowiecza, rozłam chrześcijaństwa w XI w

4. Narodziny i rozwój islamu

 

Dopuszczający: uczeń potrafi wyjaśnić, terminy : imperium, islam,  prawosławie, barbarzyńcy, misjonarze, Allach, zna daty: 395r., 476r., 1453 r., 800 r. 622 r., wie w którym wieku nastąpił podział chrześcijaństwa, zna postacie: Karol Wielki, Mahomet, wie jakie dwa cesarstwa powstały na terenie państwa rzymskiego, wie, że papież to przywódca chrześcijan i zna miejsce jego siedziby, wie, że biskup Konstantynopola to patriarcha

Dostateczny: jw., pojęcia: Koran, muzułmanie, popowie, meczety, cerkwie, ikona, zna co najmniej jedną z przyczyn upadku Imperium Romanum, charakteryzuje ogólnie główne religie średniowiecza, zna część związanych z nimi pojęć, Elementarna znajomość mapy, wie jaka była stolica cesarstwa zachodniego i wschodniego, potrafi wymienić nazwy kilku plemion najeżdżających państwo rzymskie, potrafi powiedzieć kilka słów na temat Państwa Franków, wie że w 476 r odebrano koronę ostatniemu z władców rzymskich (był to Romulus Augustus, który odesłał insygnia cesarskie do Bizancjum)

Dobry: jw., zna przyczyny rozłamu w chrześcijaństwie i główne różnice miedzy prawosławiem a katolicyzmem, podaje przyczyny i skutki rozpadu imperium rzymskiego potrafi wyjaśnić to w krótkich wypowiedziach. Mapa - m.in. zasięg islamu, chrześcijaństwa, podział cesarstwa wraz z ich stolicami, wie jakie zmiany przyniosło powstanie państw barbarzyńskich, zna dorobek monarchii Karola Wielkiego, wie jakie obyczaje pogańskie zostały przejęte przez chrześcijan jako święta religijne.

Bardzo dobry: jw., rola islamu w życiu Arabów, bezbłędnie operuje pojęciami działu, zna szereg dat, potrafi wyjaśnić, że z podzielonej monarchii karolińskiej biorą swój początek niektóre współczesne państwa europejskie (Francja, Niemcy i Włochy), omawia osiągnięcia cywilizacyjne Karola Wielkiego

Celujący: jw., por. Dział I. wyraża własne zdanie, popiera je logiczną argumentacją, jest autorem dodatkowych prac

Dział V W kręgu władców polskich

1. Mieszko I twórcą państwa polskiego, plemiona słowiańskie zamieszkujące ziemie polskie

2. Chrzest Polski

3. Polska pod rządami Bolesława Chrobrego

4. Bolesław Krzywousty i jego testament

5. Zagrożenie Polski w okresie rozbicia dzielnicowego

6. Władysław Łokietek i Kazimierz Wielki – ostatni Piastowie

7. Jagiellonowie, nowa dynastia

Dopuszczający: zna pojęcia: koronacja, król, dynastia, unia, hołd lenny, żupa, testament, uniwersytet, daty: 966r, 1000r, 1025r, 1138r. 1525r, 1410 r. postacie: Mieszko I, Bolesław Chrobry, św. Wojciech, Bolesław Krzywousty, Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki, Jadwiga, Władysław Jagiełło wskazuje na mapie ówczesne terytorium polskie, zna nazwy kilku plemion polskich i ich siedziby, wie czym było rozbicie dzielnicowe i unia polsko-litewska, wie dlaczego Władysław został nazwany Łokietkiem a Kazimierz nazwany Wielkim.

Dostateczny: jw., pojęcia: relikwie, senior, wasal, dzielnica senioralna, chrystianizacja, rozumie genezę państwa polskiego i unii z Litwą, zna kilka dat ( 966,1385, 1364r.) wie kim był Otton III, Dobrawa, Gall Anonim, Konrad Mazowiecki, Krzyżacy, wie kto sprowadził Krzyżaków do Polski, czyta ze zrozumieniem tekst źródłowy

Dobry: jw., rozumie przyczyny i skutki rozbicia dzielnicowego, chrztu Polski, unii w Krewie dla Polski i Litwy, znaczenie i rola islamu w życiu Arabów, znaczenie misji św. Wojciecha w Prusach, lokalizować na mapie siedziby plemion polskich i obszar za panowania poszczególnych władców, rola chrześcijaństwa w życiu politycznym, wie w jakim celu sprowadzono Krzyżaków do Polski, potrafi opowiedzieć jak przebiegał hołd lenny i bitwa pod Grunwaldem, rozumie dlaczego Bolesław Krzywousty spisał testament, przyczyny podpisania unii polsko-litewskiej, sukcesy za panowania Kazimierza Wielkiego

Bardzo dobry: jw., orientuje się w podziale dzielnicowym i potrafi go przedstawić na mapie, charakteryzuje ewolucję terytorium Polski w okresie od X do XV w., potrafi ocenić panowanie danych władców, znaczenie zjazdu w Gnieźnie, znaczenie chrztu dla sytuacji Polski, znaczenie unii w Krewie dla Polski i Litwy, analizuje tekst źródłowy, prawidłowo posługuje się mapą.

Celujący: jw., por. Dział I

Dział VI: Życie społeczeństwa średniowiecznego

1. Seniorzy i wasale – nowy obraz społeczeństwa średniowiecznego

2. Na dworze monarchów i możnowładców

3. Życie codzienne w średniowieczu (pożywienie, ubiory, domy mieszkalne)

4. Praca na roli

5. Rozkwit handlu i rzemiosła

6. W cieniu romańskich i gotyckich katedr

7. W kręgu ludzi nauki

Dopuszczający: zna rozrywki średniowiecza, zna główne style architektury średniowiecza, rozróżnia je na ilustracji, rozumie kilka podstawowych pojęć: pańszczyzna, przywilej, pręgierz, etykieta dworska, dziesięcina, fosa, jarmark, kram, targ, pergamin, wie kim był Gall Anonim, Wincenty Kadłubek, Jan Długosz, Jan Gutenberg,wie czym zajmuje się rzemieślnik i zna kila nazw rzemieślników, pamięta nazwy narzędzi wykorzystywanych do prac polowych, potrafi wymienić stany, które istniały w średniowieczu (rycerstwo, duchowieństwo, mieszczaństwo i chłopstwo)

Dostateczny: j w., pojęcia: senior, wasal, lenno, prawo zwyczajowe, konstytucja, cech, możnowładca, terminator, czeladnik, przedstawia drabinę społeczną feudalizmu (seniorzy i wasale),potrafi w kilku słowach opisać poszczególne stany, charakteryzuje krótko kulturę dworską, funkcjonowanie wsi i miasta, potrafi skrótowo opisać style w sztuce średniowiecza, rozpoznaje stroje stanów, wie czym zajmował się marszałek dworu, wie na czym polega gospodarka samowystarczalna, wie czym różniły się jarmarki od targów,

Dobry: j w.,, zna obowiązki seniora i wasala, wie czym różniło się prawo zwyczajowe od pisanego i prawo średniowieczne od współczesnego, wskazuje różnice w położeniu poszczególnych stanów, wyjaśnia strukturę feudalną, wyjaśnia rolę średniowiecznych dworów jako ośrodków kultury i sztuki, a uniwersytetów - nauki, opisuje życie codzienne, charakteryzuje metodę trójpolową i żarową, zna kilka zabytków średniowiecznej sztuki i architektury w Polsce, wie jaką funkcję pełniły dwory władców, potrafi według kolejności opisać prace polowe (orka, bronowanie, żniwa, młócenie), wie jaka była rola cechów, potrafi wskazać na mapie główne szlaki handlowe

Bardzo dobry: jw., rozumie znaczenie cechów w życiu mieszkańców średniowiecza, potrafi wyjaśnić znaczenie uniwersytetów i opisać ich charakter, swobodnie posługuje się większością występujących w materiale terminów, potrafi powiązać ze sobą poszczególne elementy ówczesnego systemu ekonomicznego (pańszczyzna, rola handlu etc.), zna charakter dziejopisarstwa, rozumie znaczenie pierwiastków sakralnych w społeczeństwie średniowiecznym, potrafi je objaśnić na przykładzie sztuki, zna wiele jej przykładów w Polsce i całej Europie.

Celujący: jw., por. Dział I

 

W galeriii portretów

1. Platon

2. Juliusz Cezar

3. Królowa Jadwiga

4. Jan Długosz

Dopuszczający: wie kim były powyższe osoby, potrafi odczytać z osi czasu wiek w którym żyły powyższe osoby

Dostateczny: jw., wie: kto był uczniem Platona, jaką szkołę filozoficzną założył, wie czyją żoną była królowa Jadwiga, kto był jej ojcem, wie z czego słynęła Jadwiga, wie czym interesował się Jan Długosz i co opisywał w swych dziełach

Dobry: jw., czyta ze zrozumieniem tekst, zna poglądy Platona, wie dlaczego J. Cezar postanowił przejąć władzę w państwie rzymskim, potrafi opowiedzieć na forum klasy w jaki sposób opisywał Jadwigę słynny polski kronikarz Jan Długosz, na podstawie fragmentu kroniki potrafi odpowiedzieć na pytanie: dlaczego król Kazimierz założył uniwersytet?

Bardzo dobry: jw., wie co Platon określił mianem idei, w jakich sytuacjach używa się obecnie słów: „Kości zostały rzucone”, potrafi porównać powyższe postacie i zaprezentować osobę, która budzi największy podziw.

Celujący: jw. zaprezentowanie dodatkowych informacji, trafnie uzasadnia swoje wybory

 

 

WYMAGANIA MATERIAŁOWE Z PRZEDMIOTU HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, KL. VI

Treści programowe

Dział I: U  progu  czasów nowożytnych

1. Wielkie odkrycia geograficzne i kultury prekolumbijskiej

2. Humanizm i renesans

3. Reformacja i reforma Kościoła (powstania nowych wyznań protestanckich, konflikty religijne)

4. Polska złotego wieku (architektura, sztuka, wybitni przedstawiciele renesansu, społeczeństwo XVI w.)

5. Powstanie demokracji szlacheckiej

Wymagania materiałowe

Dopuszczający: uczeń potrafi określić ramy czasowe nowożytności, daty: 12 X 1492r., 1498r., 1519-1522r., wymienić cywilizacje prekolumbijskie, i kilka wybranych osiągnięć cywilizacyjnych Indian, zna terminy renesans, humanizm, reformacja, protestantyzm, ekumenizm, kolonie, busola , karawela, astrolabium, przywilej, Inkowie, Aztekowie, Majowie, szlachta i magnaci, wskazuje na mapie Włochy, zna nazwiska: K. Kolumb, Vasco da Gama, F. Magellan, Amerigo Vespucci, M. Luter, J. Kalwin, Henryk VIII, J. Kochanowski, M. Rej, M. Kopernik, ogólnie opisuje ustrój Rzeczpospolitej szlacheckiej, potrafi wymienić kilka stanów zamieszkujących Polskę XVI wieczną. 

Dostateczny: jw., potrafi wskazać na mapie trasę podróży Kolumba, Vasco da Gamy i Magellana, wie które państwa uzyskały najwięcej zdobyczy terytorialnych, zna ogólnie przyczyny wypraw i ich skutki, zna pochodzenie nazwy Ameryka, wymienia nazwiska wybitnych twórców renesansu, wie czym był Indeks Ksiąg Zakazanych, określa przyczyny reformacji, wyjaśnia teorię M. Kopernika (teorię heliocentryczną), wie czym zajmowała się szlachta, rozumie ideę unii z Litwą, zasadę wolnej elekcji oraz podział społeczeństwa polskiego w XVI w.

Dobry: jw., wskazuje szczegółowo na przyczyny i skutki odkryć, wie, jakie produkty pochodzą z Ameryk, charakteryzuje ogólnie twórczość renesansową i ideały humanizmu (poglądy humanistów), zna teorię geocentryczną i wie kto ją stworzył, charakteryzuje różnice między katolicyzmem a wyznaniami protestanckimi, zna przykłady sztuki renesansu w Polsce, rozumie znaczenie terminów, złoty wiek' i ,tolerancja religijna', wie jaką rolę pełniła szlachta w życiu państwa, wie na jakie grupy społeczne podzielona była szlachta (maganci, szlachta i gołota), pokazuje na mapie ewolucję obszaru Polski w tym okresie, charakteryzuje ustrój społeczno-polityczny Polski w XVI w., zna przebieg wolnej elekcji

Bardzo dobry: jw., zna poglądy średniowiecznych na świat, charakteryzuje ogólnie cywilizacje prekolumbijskie, potrafi ukazać negatywne i pozytywne skutki wielkich odkryć, znaczenie wpływu nowości nawigacyjnych dla rozwoju żeglarstwa, potrafi opisać zmiany stylu życia w dobie renesansu, porównać filozofię życiową średniowiecza i renesansu, scharakteryzować styl renesansowy w sztuce, zna główne nurty protestantyzmu, rozumie pojęcie ekumenizm, wyjaśnia przebieg kontrreformacji, wie, jak dotarł renesans do Polski i opisuje jego przejawy, charakteryzuje działalność Reja, Kochanowskiego, potrafi omówić funkcjonowanie społeczeństwa polskiego w XVI w., potrafi opisać w kilku słowach poszczególne grupy szlacheckie i ich przywileje.

Celujący: jw., przedstawić dodatkowe informacje własne wykraczające poza materiał podręcznikowy, wykorzystując inną literaturę (dowolne publikacje książkowe oraz artykuły z pism np. Mówią wieki, Wiedza i życie, National Geographic i in.).

Dział II: Barok pełen kontrastów

1. Filozofia, nauka i sztuka w epoce baroku

2. Konflikty zbrojne z Rosją w czasach St. Batorego

3. Wojny Rzeczypospolitej ze Szwecją i Turcją w XVII stuleciu

4. Sarmatyzm – ideologia i styl życia szlachty polskiej w epoce baroku

Dopuszczający: zna pojęcia: barok, opera, misteria, piechota wybraniecka, Sarmata, sarmatyzm, kalwaria, dworek szlachecki (wie kto był ich właścicielem) zna nazwiska kilku przedstawicieli filozofii XVIII w. (Galileusz, Newton, Kartezjusz), wybitnych kompozytorów (Bach, Handel), wie jakie są podstawowe cechy architektury barokowej, zna postacie: St. Batory, St. Czarniecki, J. Sobieski daty: 1655r, 1682r.,

Dostateczny: jw., wie na czym polegały kontrasty w życiu w dobie baroku i jakie były założenia sztuki barokowej, wie jakie było główne hasło epoki baroku, wie dlaczego nazwano piechotę wybraniecką, potrafi krótko opisać najazd zwany potopem szwedzkim i obronę Jasnej Góry w Częstochowie, wie który z królów polskich uczestniczył w odsieczy wiedeńskiej, potrafi zaznaczyć na taśmie czasu daty najważniejszych bitew, wie jakie cechy przypisywali sobie Sarmaci, potrafi wymienić przykłady literatury barokowej, wskazać na mapie państwo moskiewskie, Inflanty.

Dobry: jw., potrafi porównać styl renesansowy z barokowym, potrafi wyjaśnić główne hasło baroku, potrafi opisać strój żołnierza piechoty, zna przyczyny wojen Rzeczypospolitej z Rosją, zna zasługi polskiego władcy w Bitwie pod Wiedniem, potrafi opisać strój szlachecki i dwór szlachecki,

Bardzo dobry: jw., potrafi uzasadnić twierdzenie, że „Wiek XVII to stulecie kontrastów” biorąc pod uwagę poglądy, sztukę, stroje, rozumie znaczenie wielkiej roli filozofów na nowy sposób myślenia w epoce baroku, rozumie znaczenie zwycięstwa Sobieskiego pod Wiedniem

Celujący: jw. Dział I., potrafi zaprezentować zabytki architektury barokowej w swoim regionie

Dział III: Myśliciele proponują zmiany

1. Przemiany w kulturze i życiu codziennym epoki oświecenia

2. Osiągnięcia nauki i filozofii XVIII w.

3. Powstanie Stanów Zjednoczonych Ameryki

4. Rzeczpospolita w czasach ostatniego króla

5. Próby naprawy państwa w XVIII w.

6. Rzeczpospolita w okresie rozbiorów

Dopuszczający: zna pojęcia: oświecenie, klasycyzm, kolonia, konstytucja, powstanie, reforma maszyna parowa, liberum veto, rewolucja, insurekcja, nazwiska przedstawicieli filozofii, nauki i kilku znanych kompozytorów (Mozart, Beethoven, Haydn), daty: 4 VII 1789 r., 1788-1792 r, 3 V 1791 r., 1772r, 1793r., 1795r. wie co wydarzyło się we Francji w 1789 r., wie kim był St. August Poniatowski, Tadeusz Kościuszko wie czym zajmowała się Komisja Edukacji Narodowej, wie jakie państwa dokonały rozbiorów Polski, wie jak inaczej nazywał się Sejm Czteroletni, wie na czym polegała władza absolutna,

Dostateczny: jw., zna pojęcia: liberalizm, absolutyzm, sejm skonfederowany, daty: 14 lipiec 1789r., postacie: Monteskusz, Jerzy Waszyngton, Ignacy Krasicki, Tadeusz Rejtan, zna nazwiska Polaków walczących o niepodległość Stanów Zjednoczonych, wie na czym opierał się trójpodział władzy wprowadzony przez Monteskiusza, wie czym charakteryzował się styl klasycystyczny, jakie były główne hasła filozofii oświecenia, wie na czym polegała zasada liberum veto, wie jakie były najważniejsze postanowienia konstytucji, potrafi opisać w kilku zdaniach zmiany jakie nastąpiły w Łazienkach warszawskich za panowania króla Stanisława Augusta,  wie jak zakończyła się insurekcja kościuszkowska,

Dobry: jw., wie w jaki sposób wynalazki i odkrycia wpłynęły na poszerzenie wiedzy o świecie i przemianach w życiu codziennym, wie jakie zmiany w państwie wprowadziła uchwalona konstytucja St. Zjednoczonych, wie jakie główne hasła zawierała Deklaracja Niepodległości St. Zjednoczonych, potrafi opisać budowlę reprezentującą styl klasycystyczny i wskazać elementy nawiązujące do antyku, zna przyczyny buntu kolonii, przyczyny i skutki rewolucji francuskiej, przyczyny powstania kościuszkowskiego, potrafi podać łamanie praw człowieka we współczesnym świecie, zna osiągnięcia króla Poniatowskiego przyczyniające się do rozwoju oświaty i kultury, wie czym różni się monarchia absolutna od republiki, potrafi wskazać na mapie ziemie zagarnięte przez zaborców w I, II i III rozbiorze, zna przyczyny insurekcji kościuszkowskiej

Bardzo dobry: jw., wie jakie było znaczenie Deklaracji praw człowieka i obywatela dla wprowadzenia poszanowania podstawowych praw człowieka, potrafi ocenić wpływ idei oświecenia na ustrój współczesnych państw, potrafi uzasadnić, że upadek Rzeczypospolitej był procesem długofalowym, analizuje źródła aktowe, wyciąga odpowiednie wnioski, konsekwencje rewolucji francuskiej,

Celujący: jw. Dział I, potrafi sporządzić i zaprezentować listę zabytków w stylu klasycystycznym znajdujących się w jego regionie,

Dział IV: Wielkie zmiany cywilizacyjne XIX w.

1. Przemiany gospodarcze i nowa struktura społeczeństwa

2. Rewolucja naukowo-techniczna

3. Kultura XIX stulecia

4. Życie codzienne Polaków pod zaborami

5. Polacy walczą u boku Napoleona

6. Walka narodowowyzwoleńcza Polaków (walka o utrzymanie języka i tradycji narodowych)

7. Kultura polska XIX stulecia

Dopuszczający: zna pojęcia: maszyna parowa, fabryka, burżuazja, proletariat, uwłaszczenie, emigrant, Legiony Polskie, germanizacja, rusyfikacja, wie na czym polegała rewolucja przemysłowa, zna postacie: J. Watt, T. Edison, G. Bell, W. Roentgen, L. Pasteur, M. Skłodowska Curie, potrafi wymienić ich odkrycia i wynalazki,wie jakie państwo było ojczyzną wynalazków technicznych w XIX w., wie jakie inne kraje zostały objęte rewolucją przemysłową, potrafi wymienić grupy społeczne, które wyodrębniły się w XIX w., potrafi opisać w kilku słowach warunki życia w zaborze pruskim, rosyjskim i austriackim, wie w jakich okolicznościach powstał hymn narodowy, zna daty: 1797r., 1807r.,1815r., 1901r, wie jak zakończyły się te powstania, wie kto był autorem hymnu, kim był J.H. Dąbrowski, zna rok wybuchu powstań: listopadowego, styczniowego, wielkopolskiego i krakowskiego, potrafi wymienić artystów walczących w obronie polskości, zna metody wynaradawiania Polaków, zna postać Michała Drzymały, zna wybitnych artystów XIX w.

Dostateczny: jw., operuje pojęciami impresjonizm, realizm, płodozmian, urbanizacja, wskazać na mapie ziemie polskie leżące w zaborze austriackim, pruskim, rosyjskim, potrafi opisać styl neogotycki, potrafi szczegółowo wymienić najważniejsze osiągnięcia i wynalazki XIX w., potrafi dokładnie opowiedzieć o warunkach życia w trzech zaborach, zna dokładną datę powstania listopadowego, potrafi opisać zasługi Michała Drzymały, wie co wydarzyło się w miejscowości Września,

Dobry: jw., zna przyczyny i skutki Wiosny Ludów, rozumie wpływ osiągnięć naukowych na warunki życia ludzi, zna przyczyny i skutki rozwoju gospodarki rolnej, i odkryć naukowo-technicznych, potrafi scharakteryzować kulturę XIX w., dokonuje porównań trzech zaborów, potrafi wskazać, które ze współczesnych ośrodków przemysłowych mają swój początek w XIX w., wie pod jakim zaborem znajdowała się miejscowość w której mieszka, zna przyczyny i skutki powstań narodowych, zna przyczyny klęsk powstań narodowych, wie kim był gen, J. Bem, zna przyczyny strajku we Wrześni

Bardzo dobry: jw., potrafi wskazać i uzasadnić, na które dziedziny życia rewolucja naukowo-techniczna miała największy wpływ, wie z czego wynikały różnice w zagospodarowaniu i organizacji ziem w trzech zaborach, wie jak nazywał się pierwotnie Mazurek Dąbrowskiego w którym wieku uznany został za hymn Polski, potrafi ocenić działalności Polaków zmierzającej do utrzymania tradycji, języka i kultury narodowej

Celujący: jw. Dział. I, zna cały współczesny tekst hymnu polskiego i wie kim były postacie historyczne występujące w tekście, potrafi porównać tekst polskiego hymnu z Pieśnią Legionów Polskich i wskazać różnice.

Dział V: Między demokracją a dyktaturą

1. I wojna światowa: przyczyny i działania zbrojne

2. Nowy kształt Europy - Zmiany terytorialne i polityczne po I wojnie światowej

3. Działania Polaków zmierzające do odzyskania niepodległości po I wojnie

4. Kształtowanie się granic państwa polskiego

5. Rządy komunistyczne w Związku Radzieckim w okresie międzywojennym

6. Włochy i Niemcy pod rządami dyktatorów

7. Wybuch II wojny światowej

8. Społeczeństwo polskie podczas II wojny światowej

9. Europa i świat w okresie zimnej wojny

10 Życie codzienne w krajach demokracji ludowej

11. Upadek komunizmu w Europie w 1989 roku

Dopuszczający: wyjaśnia pojęcia: dyktator, komunizm, faszyzm, nazizm, obóz koncentracyjny, łagier, policja polityczna, jakie najważniejsze państwa wchodziły w skład państw centralnych i Ententy, zna daty:1914-1918r.,1917r,11XI 1918r.,1919r.,1920r.,1921r.,15 VIII 1920r.,1 i 17 IX 1939r., 1 VIII 1944, 1978r., 13 XII 1981r., 1989r., wie jakie nowoczesne rodzaje broni zastosowano podczas I wojny, wie jak zakończyła się I wojna (jaki obóz odniósł zwycięstwo), wie kim był Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski, Lech Wałęsa, T. Mazowiecki, zna nazwiska dyktatorów stojących na czele państwa włoskiego, niemieckiego i radzieckiego

Dostateczny: jw., rozumie pojęcia: plebiscyt, wojna totalna, okupant, żelazna kurtyna, wie kiedy powstał Układ Warszawski i NATO, zna daty: 1941r., 6 VIII 1944r., 1933r., wie co wydarzyło się w roku 1956r., 4 VI 1989 r. i kiedy runął mur berliński, wie kto stał na czele bolszewików, wie jakie zmiany zaszły w Europie po 1919 r., wie jakie nowe zmiany nastąpiły na mapie Europy po I wojnie, potrafi opowiedzieć co wydarzyło się 10-11 XI 1918 r., na podstawie mapie potrafi opowiedzieć jak ukształtowały się granice państwa polskiego po I wojnie, wie co charakteryzuje państwa dyktatorskie, wskazuje na mapie ZSRR, obszary zajęte przez Hitlera, Włochy, wie kim był W. Sikorki, M. Gorbaczow, W. Jaruzelski, wie jakie formy terroru stosowano wobec ludności polskiej i żydowskiej, wskazać na mapie linie podziału Europy

Dobry: jw., zna przyczyny i skutki I i II wojny światowej, przyczyny wybuchu rewolucji w Rosji i powstań śląskich i wielkopolskiego, przyczyny wybuchu wojny polsko-rosyjskiej, wie na jakich zasadach opierał się ustrój wprowadzono w Rosji w 1917 r., wie dlaczego 15 VIII obchodzimy Święto Wojska Polskiego, wie czym różni się państwo dyktatorskie od demokratycznego, przedstawia działalność Stalina, Mussoliniego, Hitlera, zna przyczyny wybuchu powstania warszawskiego, potrafi podać przykłady wrogości między ZSRR a S. Zjednoczonymi, potrafi przedstawić przykłady z życia codziennego w państwach komunistycznych

Bardzo dobry: jw., wie jakie było znaczenie „cudu nad Wisłą”, znaczenie działalności i walki Polaków w latach I wojny światowej dla odzyskania niepodległości, potrafi opowiedzieć o prowokacji gliwickiej, rozumie symbolikę zburzenia muru berlińskiego, potrafi scharakteryzować zmiany wprowadzone przez rząd T. Mazowieckiego., znaczenie Obrad Okrągłego Stołu.

Celujący: jw. Dział I,

Dział VI: Dobrodziejstwa i przekleństwa cywilizacji XX w.

1. Osiągnięcia naukowo-techniczne okresu międzywojennego

2. Sukcesy II Rzeczypospolitej na polu gospodarki, nauki i oświaty

3. Kultura polska okresu międzywojennego

4. Człowiek wobec przemian cywilizacyjnych XX wieku

5. Odbudowa kraju po zniszczeniach II wojny światowej

Dopuszczający: potrafi wymienić kilka najważniejszych osiągnięć cywilizacji XX w., zna pojęcia: penicylina, analfabetyzm, kultura masowa, cenzura, zna postać A. Fleminga, wie od którego roku do którego roku państwo polskie nazywamy II Rzeczpospolitą, potrafi wymienić mniejszości narodowe zamieszkujące II RP, największe miasta II RP, potrafi wymienić nazwiska przedstawicieli literatury okresu międzywojennego i twórców literatury po II wojnie, wie jaką nazwę nosiło państwo polskie w latach 1952-1989 r., potrafi wymienić kilka osiągnięć cywilizacyjny drugiej połowy XX w., zna nazwiska polskich noblistów,

Dostateczny: jw., rozumie pojęcia: emancypacja, wie że 1918-1939r. to okres międzywojenny, potrafi wymienić najważniejsze osiągnięcia nauki i techniki okresu międzywojennego, wie jakie zmiany nastąpiły w życiu kobiet, wskazać na mapie St. Zjednoczone, zna nazwiska trzech prezydentów II RP, wie jaki ustrój panował w II RP,  wskazuje na mapie naszych sąsiadów COP, wie jakie trudności dnia codziennego musieli pokonywać mieszkańcy PRL, potrafi wymienić kraje najbiedniejsze i najbogatsze.

Dobry: jw., rozumie wpływ wynalazków i odkryć na zmiany w życiu codziennym ludzi, zna przyczyny zmian jakie zaszły w życiu kobiet, potrafi omówić najważniejsze zjawiska w kulturze okresu międzywojennego, zna osiągnięcia polskiej gospodarki w okresie powojennym, potrafi wskazać pozytywne i negatywne skutki osiągnięć cywilizacyjnych, potrafi wymienić dobre i złe strony życia w Polsce Ludowej, przyczyny powstania COP.

Bardzo dobry: jw., wie na czym polegała amerykanizacja życia, potrafi wyjaśnić dlaczego świat określa się mianem „globalnej wioski”,

Celujący: jw. Dział I

Dział VII: W stronę demokracji i dobrobytu

1. Położenie, obszar, ludność, symbole Rzeczypospolitej Polskiej

2. Prawa i obowiązki obywateli ( Konstytucja RP)

3. Struktura władz w naszym państwie

4. Gmina podstawową jednostką samorządu terytorialnego

5. Czas wielkich przemian gospodarczych

6. Zagrożenia wynikające z rozwoju gospodarki

7. Unia Europejska. Polska droga do Unii Europejskiej i NATO

8. Godność i prawa człowieka (przejawy ich łamania)

9. Kim jestem? Dokąd zmierzam?

Dopuszczający:  potrafi wymienić sąsiadów Polski, wie ile jest województw w naszym kraju, zna pojęcia: urząd miejski, euro, konstytucja wie co takiego zawiera Konstytucja RP, jakie mniejszości zamieszkują w granicach naszego państwa, wie w którym roku uchwalono ostatnią konstytucję, wie na czym polega trójpodział władzy, zna symbole narodowe, wie jakie sprawy można załatwić w urzędzie, w którym roku Polska została przyjęta do NATO i do Unii Europejskiej, w którym roku powstała ONZ, wie jakie prawa przysługują człowiekowi, wie jak wygląda flaga Unii, zna kilka państw należących do Unii

Dostateczny: jw., potrafi wymienić kilka praw i obowiązków obywateli, potrafi opisać polskie symbole narodowe, wie kto wchodzi w skład władzy wykonawczej, sądowniczej i ustawodawczej, zna pojęcia samorząd terytorialny, radny, wójt, burmistrz, sesja, prywatyzacja, potrafi wskazać na mapie siedzibę Unii i państwa do niej należące, wie czym zajmuje się ONZ, zna symbolikę flagi Unii i tytuł hymnu, zna nazwy organizacji stojących na straży obrony praw człowieka, wie w jakich państwach łamie się prawa człowieka,

Dobry: jw., wie w jaki sposób dzieli się administracyjnie terytorium RP, rozumie dlaczego ważne jest określenie obowiązków i praw obywateli, potrafi zaprezentować schemat struktury władz w Polsce, potrafi podzielić zmiany gospodarze na negatywne i pozytywne, zna cele Unii Europejskiej i NATO, wie jakie korzyści wynikają z przystąpienia Polski do Unii, określa swoje prawa i obowiązki w domu i szkole

Bardzo dobry: jw., rozumie na czym polegają zadania głównych instytucji władz, potrafi wyjaśnić na czym polega konkurencyjność w gospodarce, rozumie co znaczy być członkiem lokalnej społeczności, regionu, potrafi określić własne upodobania, predyspozycje, zalety, wady, omawia działania związane z obroną praw człowieka, potrafi wymienić najważniejsze instytucje samorządu terytorialnego na szczeblu gminy, powiatu i województwa

Celujący: jw. Dział I,